همانقدر که توجه به شرایط جسمی و سلامت کودکان برای داشتن یک جامعه ایده‌آل شرط اساسی است، توجه به روحیات و خلقیات نیز مهم و ضروری است. در واقع این جمله بزرگ‌ترها که «تا مادر پدر نشوی، مشکلات را درک نمی‌کنی» تا حد زیادی ناظر به اهمیت و سختی تربیت اصولی کودکان است. در مطلب پیش‌رو قصد داریم تا اصول لازم برای فرزندپروری و جنبه‌های مهم این بحث را بررسی کنیم.

پدر در حال بازی با فرزند

تربیت اصولی فرزندان یا فرزندپروری چیست؟

فرزندپروری شامل راهکارهایی برای رشد بهتر جسمی، عاطفی، اجتماعی و فکری بوده و امری ضروری است. همچین کلیه فرایندهایی را شامل می‌شود که برای تربیت وی از نوزادی تا جوانی پیاده می‌شود. سبک‌های فرزندپروری با توجه به دوره تاریخی، نژاد / قومیت، طبقه اجتماعی، اولویت‌های هر فرد و سایر موارد متفاوت است. در کل، شیوه‌های تربیت فرزندان در سراسر جهان سه هدف عمده را دنبال می‌کنند:

·       اطمینان از سلامتی و ایمنی فرزندان

·       آماده کردن آنها برای زندگی به عنوان بزرگسالی مثمر ثمر

·       انتقال ارزش‌های فرهنگی

تربیت کودکان یا فرزند پروری ناظر به چه مواردی است؟

تربیت کودکان به نحوه رشد و یادگیری کودک اشاره دارد. چهار زمینه یا دامنه برای رشد کودک وجود دارد:

·       جسمی – رشد و نمو بدن، عضلات و حواس کودک.

·       اجتماعی – نحوه ارتباط، بازی و صحبت كودك با دیگران.

·       احساسی – آگاهی کودک از خود، احساس کودک نسبت به خودش، ابراز احساسات و چگونگی کمک به مراقبت از خود.

·       شناختی – طرز تفکر، استدلال، حل مشکلات و درک و استفاده از زبان کودکان.

این دامنه ها با هم مرتبط هستند. آنچه در یک دامنه اتفاق می‌افتد بر توسعه در دامنه‌های دیگر تأثیر می‌گذارد. مهارت‌ها و دانش‌هایی که کودکان در اوایل زندگی خود کسب می‌کنند؛ پایه و اساس مهارت‌ها و دانش پیشرفته‌تر است. هر کودک با سرعت خودش رشد می کند. غربالگری منظم رشد و تربیت فرزندان راهی است که به والدین و متخصصانی مانند پزشکان، پرستاران، ارائه‌دهندگان خدمات مراقبت از کودکان و معلمان کمک می‌کند تا اطلاعات مربوط به رشد کودکان را شناسایی کنند، نگرانی‌های احتمالی را شناسایی کنند و در صورت لزوم برای رفع آن اقدام کنند.

چرا تربیت اصولی کودکان مهم است؟

 فرزندپروری درست و اصولی دارای اهمیت بسیار زیادی است و آینده یک جامعه در گرو آن است. کودکان شما سرمایه یک محیط بزرگ‌تر به نام جامعه هستند و برای همین توجه به آنها در واقع نوعی مسئولیت اجتماعی است. علاوه‌براین دلایل اهمیت این امر را در موارد دیگر هم می‌توان جستجو کرد که عبارتند از:

برخورد و رفتار با کودک را راحت‌تر می‌کند

عوامل زیادی بر رشد کودک تأثیر می‌گذارد از جمله: وراثت، خانواده و اجتماع. تجربیات اولیه کودکان اکنون و در آینده بر آنها تأثیر می‌گذارد.  درک ویژگی‌های رفتاری کودکان در سنین مختلف، کار والدین و دیگر افراد در ارتباط با کودک را برای تربیت آنها را آسان‌تر می‌کند. در اصل درک سبک‌ها و تفاوت‌های رفتاری کودکان مختلف باعث می‌شود تا برخورد با آنها راحت‌تر شود.

تربیت اصولی آینده کودک را رقم خواهد زد

از آنجا که کودکان توانایی‌های چون مسئولیت‌پذیری را از بزرگسالان خود  و افرادی به با آنها در ارتباط هستند، یاد می‌گیرند،تربیت درست و اصولی این امر را راحت‌تر خواهد کرد و فردی مسئول به جامعه تحویل خواهیم داد. در کنار این موارد ممکن است یک اشتباه کوچک، خلاقیت، مسئولیت‌پذیری و روند رشد شخصی را در کودکان شما متوقف کند.

در کاهش آسیب‌های اجتماعی موثر است

عدم رعایت نکات مهم فرزند پروری و تربیت درست کودکان، علاوه‌بر آینده جامعه در کاهش آسیب‌های اجتماعی چون بزهکاری، گرایش به مواد مخدر و مواردی از این دست که متوجه وی خواهد بود، تأثیر دارد. همچنین کمک می‌کند کودک در چنین شرایطی آمادگی برای نه گفتن را داشته باشد.

آفت‌های تربیت سنتی کودکان

کودکان امروز، متعلق به این عصر هستند و برای همین نیاز است تا با توجه به مقتضیات زمان تربیت آن‌ها شکل بگیرد. عدم توجه به این مسئله و استفاده از شیوه‌های سنتی آفت‌هایی را به دنبال دارد که مهمترین آنها را در ادامه بررسی کرده‌ایم.

دوگانگی در ارزش‌ها و شخصیت

کودکی که در دنیای مدرن زندگی می‌کند اما در خانه با شیوه سنتی تربیت می‌شود، بدون شک در درک ارزش‌ها و راه درست دچار دوگانگی خواهد شد. شاید این نکته در کودکی خود را به صورت آشکار بروز ندهد اما دیری نمی‌پاید که در سن نوجوانی به صورت طغیان یک رودخانه سیلابی ممکن است تمام بنیادها و ارزش‌های شما را از بین ببرد.

فاصله گرفتن از خانه و خانواده

شکاف نسل‌ها گرچه تا حد زیادی به تغییرات اجتماع برمی‌گردد، اما بخش زیادی از آن هم به خود خانواده ارتباط دارد. استفاده از اصول سنتی برای تربیت کودکان، گاهی ممکن است وی را در تعارض با هم‌سن‌های خود قرار دهد. همین امر در نوجوانی گرایش فرزند را به گروه‌های دوستی بیشتر خواهد کرد و همین نکته باعث فاصله و شکاف بین خانواده و فرزند می‌شود.

آسیب به کودک در آینده

الگوی یکسان در تربیت سنتی کودک یکی از آفت‌های بزرگ این شیوه است. در واقع در شیوه سنتی همه خانواده‌ها بدون توجه به خلقیات و تفاوت‌های کودکان، به دنبال داشتن یک فرزند خوب، توانمند و بله قربان‌گو هستند. این شیوه باعث می‌شود بسیاری از استعدادهای کودکان در نطفه خفه شود که در آینده آسیب‌های فراوانی چون سرخوردگی، افسردگی و عدم اعتمادبه‌نفس را به همراه خواهد داشت.

مادر در حال به آغوش کشیدن دختر

اصول مهم و الزامات اساسی برای تربیت کودکان

نویسنده کتاب “راهنمای عملی برای والدین” توصیه‌های مناسبی را در همین راستا ارائه می‌دهد.  که برای همه والدین مفید است و عبارتند از:

اصل اول: در ارتباط مستقیم و نزدیک کودکان خود باشید

 اگر پدر یا مادر مطلقه‌ای هستید و هزار کیلومتر دورتر از فرزندتان زندگی می‌کنید و تنها ارتباط شما  به صورت نامه‌ای یا پیامی در شبکه‌های اجتماعی نباشد. فراموش نکنید که شما بخش مهمی از تربیت فرزندان یعنی ارتباط نزدیک را از آنها دریغ کرده‌اید. بیشتر ارتباط با کودکان از طریق روش‌های غیر گفتاری؛ زبان بدن است. بنابراین، برای فرزندان خود همیشه در دسترس باشید. اگر در مرحله طلاق هستید یا در حال جدایی هستید، مهم است که از نظر جغرافیایی، نزدیک به بچه‌های خود باشید.

 اصل دوم: ​​شما باید به حرف‌های فرزندان خود گوش دهید

بعضی اوقات کودکان کلماتی را برای بیان افکار و احساسات خود پیدا نمی‌کنند. آنها هر روز در مواجه با موقعیت‌های جدید هستند و باید یاد بگیرند که با آنها  کنار بیایند. آنها را با جملاتی چون «این نیز بگذرد» یا «درست می‌شود» و … تنها نگذارید. ممکن است برای هر سوالی پاسخی نداشته باشید، اما گفتن این جمله که «من هم تعجب کرده‌ام که چگونه می‌توانیم از پس این مشکل بربیایم» به کودک شما کمک می‌کند تا درک کند که بعضی اوقات به سختی می‌توان پاسخ سوالات را دریافت.

اصل 3: شما باید به فرزندان خود اجازه تصمیم‌گیری بدهید

این موضوع تا حدودی با اصل ۲ همراه است، از بچه های خود بخواهید در مورد موقعیتی که در آن هستند فکر کنند و تصمیم بگیرند. بگذارید اشتباه کنند، تا زمانی که امنیت آن‌ها به خطر نیفتد، اثرات یک تصمیم غلط را نخواهند دانست. به طور مثال  اگر آنها می‌خواهند بدون خواندن راهنمایی یک ماکت ماشین بسازند، به آنها اجازه این کار را بدهید.

اصل 4: به بچه‌های خود بگویید که به آن‌ها افتخار می‌کنید

آیا فرزندان شما همیشه به طور قطع به این امر واقف هستند؟ وقتی کار خوبی انجام دادند، به آنها بگویید که متوجه شده‌اید. وقتی هم نتیجه خوبی نگرفته‌اند اما تلاش کرده‌اند، به آنها بگویید که افتخار می‌کنید که آنها  تا آخرین لحظه تلاش خود کرده‌اند.

 اصل 5: فراموش نکنید هر کودک با دیگری متفاوت است

فراموش نکنید آن راهی که برای تربیت اصولی یک فرزند مفید است ممکن است برای دیگری مفید نباشد. شاید شما در تعامل با یکی از فرزندان خود فقط مجبور باشید یک کتاب بخوانید تا نکته‌ مدنظر خود را به او بفهمانید. در مقابل با یک کودک دیگر، ممکن است مجبور شوید از تجربیات زندگی واقعی استفاده کنید تا همان درس را به او بفهمانید.

 اصل 6: وقتی اشتباه می‌کنید از بچه‌های خود عذرخواهی کنید

اگر فکر می کنید هرگز اشتباه نمی‌کنید، ممکن است لازم باشد قبل از ادامه مطالعه این مطلب، با این مسئله مقابله کرده و با کمی تفکر، اشتباهات خود را در ذهن مرور کنید. در مقابل اشتباهات خود مسئولیت‌پذیر باشید تا کودکانی را تربیت کنید که قدرت عذرخواهی دارند.

 اصل 7: دلیل حرف‌های خود را برای فرزندانتان توضیح دهید

وقتی پدر یا مادری به کودکی می‌گویند باید کاری انجام دهد بدون آنکه دلیل بیاورد، راه را برای طغیان و سرکشی کودک باز کرده است. در واقع  این امر  به کودکان می‌آموزد که لازم نیست اقدامات خود را برای کسی توضیح کنند.

اصل 8: به یاد داشته باشید که تربیت کودکان سخت است

هیچ روش درست و مستقیمی برای تربیت موفقیت‌آمیز کودک وجود ندارد و در واقع هیچ راهی برای تعریف اینکه یک تجربه موفقیت‌آمیز در تربیت کودک چیست ، وجود ندارد. بنابراین موقعیت‌هایی پیش خواهد آمد که اوضاع درست پیش نمی‌رود. در چنین شرایطی بهتر است به جای تنبیه یا استفاده از روش‌های غیرعقلانی از یک مشاور و روانشناس کمک بگیرید.

اصل 9: در دام سندرم قربانی نیفتید

اگر کودکی دارید که از شما حرف‌شنوی ندارد و یا تبعیت نمی‌کند به جای استفاده از جمله‌های کلیشه‌ای مثل اینکه من تمام زندگی‌ و جوانی‌ام را پای تو ریخته‌ام و این حق من نیست! با او گفتگو کنید. سعی کنید گناه را به گردن فرزندان خود نیندازید. غالباً آنها نسبت به همه مشکلات اطراف خود احساس مسئولیت می‌کنند. نیازی به انباشتن حس گناه‌کاری هم در آنها نیست.

اصل 10: با بچه‌های خود صادق باشید

کاری نکنید که آنها از روی حس گناه کارهایی انجام دهند. مرتباً به آنها دروغ نگویید. آنها یاد می‌گیرند که به شما اعتماد نکنند. این اعتماد سلب شده، از یک دروغ کوچک مثل اینکه آمپول درد ندارد شروع می‌شود. بهتر است صادقانه به او بگویید که آمپول درد دارد و بهتر است او به این مسئله کنار بیاید تا زودتر بیماری‌اش خوب شود.

نکات مهم برای آموزش فرزندان در دوران سخت نوجوانی

آنچه تا به حال درباره آن صحبت کردیم، بیشتر مربوط به دوران کودکی بود، اما یکی از پرچالش‌ترین دوران زندگی هر فرزندی دوران نوجوانی است. تأثیرات بلوغ و همسو شدن فرزند با گروه‌های هم سن و سال دلیل اصلی این سختی است. برای آنکه این دوران پرچالش را با خیال راحت از سر بگذارند، بهتر است به موارد زیر توجه کنید:

·       دوران نوجوانی خود دوره چالش‌ها و تعارضات برای فرد است، اما بهتر است با رفتار خود، چالش‌های این دوره را بزرگ نشان ندهیم تا فرزند دچار سرخوردگی نشود.

·       حلقه دوستان فرزند خود را بشناسید. برای شناخت فرزند و پیاده کردن روش تربیت درست نیاز است تا حلقه دوستانی که فرزند شما با آن در ارتباط است را به درستی بشناسید.

·       آزادی و مراقبت را همزمان پیاده کنید. در دوره نوجوانی فرد تا حد زیادی سرکش شده و نیاز به آزادی دارد. مراقبت شدید و سلب آزادی فرزند شما را یاغی‌تر خواهد کرد. بهتر است با مراقبت نامحسوس تا حدی آزادی‌های لازم را به او بدهید.

·       بر روی رفتار خود کار کنید. شما الگوی رفتاری فرزند خود هستید و بهتر است شخصیتی مستقل و قوی از خود نشان دهید. همچنین خانه را به مکان امنی تبدیل کنید. جروبحث و مناقشات والدین، نوجوان را از خانه فراری خواهد کرد و هر چقدر هم در تربیت فرزندان خود اصولی رفتار کرده باشید اما این اصل را نادیده بگیرید؛ گویی هیچ کاری انجام نداده‌اید.

·       همدلی را جایگزین عصبانیت کنید. به جای غر زدن مدام، ایراد گرفتن و رفتار خشونت‌بار، با علاقه، صمیمیت و در جهت بالا بردن اعتمادبه‌نفس با فرزندان نوجوان خود حرف بزنید. اینجاست که فرزندتان شما را در کنار یک والد، یک دوست هم تصور خواهد کرد.

آموزش فرزندان فقط منحصر به دوره کودکی و نوجوانی است؟

با بررسی نکات مهم برای فرزندپروری در دوره کودکی و نوجوانی شاید این سوال مهم در ذهن شما نقش ببندد که تربیت فرزندان فقط منحصر به دوره کودکی و نوجوانی است؟ در پاسخ به این سوال باید گفت که از دوران جنینی باید برنامه درستی برای این کار داشت و سال‌های اولیه زندگی فرزند تأثیر زیادی در آینده او دارد.

به همین دلیل است که تربیت کودکان 2 تا 3 سال نیز این روزها مرکز بحث روانشناسان و جامعه‌شناسان است. دورانی که شاید کمتر به آن توجه می‌شود اما زیربنای بسیاری از رفتارهای کودکان است. در این سن کودکان فوق‌العاده بازیگوش هستند و علاقه دارند محیط بیرون از خود را کشف کنند برای همین توصیه می‌شود تا نکات زیر را در نظر داشته باشید:

فراموش  نکنید بروز رفتار خشن در کودک طبیعی است

 کودکان 2 تا 3 سال ممکن است هم سن‌های خود را بزنند و یا پرخاشگری کنند. در چنین حالتی نباید فکر کنید که کودکی خشن دارید، این رفتار طبیعی است و کافی است در تربیت کودک 2 تا 3 سال خود در چنین شرایطی به جای دعوا یا تنیه فقط اخم کرده و رو برگردانید. بعد هم در شرایط درستی به او توضیح دهید که دعوا کردن رفتار خوبی نیست.

حساسیت به خرج ندهید

در این سنین کودکان اغلب به یکی از والدین توجه ویژه داشته و دیگری را نادیده می‌گیرند یا به حرف‌های او گوش نمی‌دهند. به جای حساس شدن و ناراحتی از این موضوع شرایط سنی او را درک کنید و از کودک خود فاصله نگیرید.

به استقلال کودک کمک کنید

برای تربیت کودکان 2 تا 3 سال به این نکته مهم توجه کنید که در این سن او دوست دارد برخی کارها را مستقل انجام دهد و این امر در شکل‌گیری حس اعتمادبه‌نفس او در بزرگسالی اثر دارد. به جای محدود کردن و ترساندن کودک، بگذارید کارهایی که خطری متوجه او نیست مانند غذا خوردن و بازی کردن را به صورت مستقل انجام دهد.

پرورش خلاقیت کودکان: کلید طلایی تربیت اصولی

بسیاری از افراد تصور می‌كنند كه خلاقیت استعدادی ذاتی است كه فرزندان آنها یا آن را دارند یا ندارند. در صورتی‌که اینگونه نیست و همانطور كه ​​همه كودكان به اندازه هم باهوش نیستند، همه فرزندان نیز به همان اندازه خلاق نیستند. اما در واقع، خلاقیت تکیه بر مهارت دارد تا استعداد ذاتی.

خلاقیت یکی از مولفه‌های اصلی سلامتی و خوشبختی و یک مهارت اصلی است که برای رشد همه‌جانبه کودکان  باید در نظر داشت. خلاقیت محدود به هنر نیست، بلکه برای حیطه علم، ریاضیات و حتی هوش اجتماعی و عاطفی نیز ضروری است. افراد خلاق انعطاف‌پذیرتر و حل‌کننده مشکلات بهتری هستند، که باعث می‌شود سازگاری بیشتری با پیشرفت‌های فناوری و تغییرات  داشته باشند  و همچنین از فرصت‌های جدید استفاده کنند.  در ادامه چند ایده برای پرورش خلاقیت در کودکان شما آورده شده است:

 منابع مورد نیاز برای ابراز خلاقیت تامین کنید

منبع اصلی  در بحث تربیت کودکان و پرورش خلاقیت زمان است. خلاقیت اغلب با بازی و به هم ریختن همراه است. به آنها مکان مشخصی بدهید که بتوانند آشفتگی ایجاد کنند، مانند اتاق زیر شیروانی برای بازی‌هایی شبیه تئاتر ، مکانی در گاراژ برای نقاشی یا گوشه‌ای از پذیرایی برای ساختن لگو

جشن گرفتن نوآوری و خلاقیت

دیوارهای خود را با هنر و شواهد دیگر از بیان خلاق کودک بپوشانید. در مورد هنرمندان، نوازندگان و دانشمندان مورد علاقه خود با بچه‌ها صحبت کنید. اشتیاق خود را به معماری یا عکاسی یا آن گروه موسیقی جدیدی که می‌خواهید مدام به آنها گوش دهید، به اشتراک بگذارید. از فناوری های جدید استفاده کنید تا فرزندانتان رشد کنند و تغییرات هیجان انگیز را تجربه کنند.

آزادی شرط اساسی پرورش خلاقیت است

به بچه‌ها این آزادی و خودمختاری را بدهید تا ایده‌هایشان را جستجو کنند و آنچه را که می‌خواهند انجام دهند. در تربیت کودکان اینقدر رئیس نباشید! زندگی  و مسیر تجربه و رشد آنها  را با ترس از این که ربوده شوند یا به دانشگاه وارد نشوند، متوقف نکنید. محدودیت‌های بیرونی مانند داخل خطوط رنگ کردن یک نقاشی، می‌تواند انعطاف‌پذیری را در تفکر کاهش دهد.

 کودکان را برای لذت بردن و شرکت در هنر تشویق کنید

برای ترغیب کودک  به فعالیت‌های خلاقانه مانند تمرین نمایش، یادگیری طراحی و خواندن کتاب بهتر است که استفاده از تلفن همراه، شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌هایی چون تلویزیون را برای آنها محدود کنید.

به کودکان فرصت دهید «افکار واگرا» را بیان کنند

بگذارید با شما مخالف باشند. آنها را تشویق کنید تا بیش از یک راه برای تجربه  و بیش از یک راه حل برای یک مشکل پیدا کنند. وقتی مشکلی را با موفقیت حل کردند، از آنها بخواهید که دوباره آن را حل کنند اما راهی جدید برای انجام آن پیدا کنند. سپس از آنها بخواهید تا راه حل‌های بیشتری برای همان مسئله ارائه دهند.

به کودکان به دلیل نمایش خلاقیت پاداش ندهید

 انگیزه‌های بیرونی چون جایزه گرفتن، در روند رشد و پرورش خلاقیت دخالت می‌کنند و در اصل از کیفیت پاسخ‌ها و انعطاف‌پذیری اندیشه آنها می‌کاهند. به کودکان اجازه دهید به جای تلاش برای پاداش، فعالیت‌های خلاقانه‌ای که انگیزه ذاتی برای آنها دارند را انجام دهند. به عنوان مثال به جای پاداش دادن به کودک برای تمرین پیانو، به او اجازه دهید کاری را انجام دهد که بیشتر از آن لذت می برد – شاید پشت میز بنشیند و نقاشی بکشد یا در کلاس علمی شرکت کند.

پدر در حال بازی با فرزند

نتیجه‌گرا نباشید

سعی کنید دیگر به آنچه بچه‌هایتان رسیده‌اند اعم از تجربه‌های تلخ یا شیرین بیش از حد نپردازید. بر فرآیند تأکید کنید تا محصول. یکی از راه های انجام این کار پرسیدن سوالاتی در مورد روند کار است؛ آیا سرگرم شده‌اید؟ کارتان تمام شد؟ در فعالیت مدنظر چه چیزی را دوست داشتید؟ این امر به فرزند شما نشان خواهد داد که نفس عمل او فارغ از نتیجه، ارزش داشته است.

سخن پایانی

کودکان نهالی هستند که پربار بودن و موفق شدن آنها از کودکی رقم می‌خورد. اینجاست که تربیت اصولی فرزندان مهم خواهد شد. توجه به کودکان و استفاده از روش‌های درست تا حد زیادی مشکلات این راه را برای شما کم خواهد کرد. فرزندپروری یک علم است که قبل از تصمیم برای به دنیا آوردن کودکی نیاز به اشراف و آگاهی به آن  هست. این آگاهی فردی را برای زندگی آماده خواهد کرد که علاوه‌بر جسمی سالم، روحی شاداب و شخصیتی مستقل و خلاق دارد. تنها این چنین فردی می‌تواند محیط بیرون را به خوبی درک کند، توانایی حل مسئله داشته باشد و در کنار این موارد بتواند به عنوان فردی بالغ مسئولیت یک زندگی مستقل را به‌راحتی برعهده بگیرد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *